Văn hóa, tăng trưởng kinh tế và dịch chuyển quyền lực giữa các quốc gia: Sự cạnh tranh giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc (Sách tham khảo)

Trong bối cảnh trật tự toàn cầu đang tái cấu trúc sâu sắc, khi các cường quốc cũ và mới liên tục so kè ảnh hưởng, cuốn sách “Văn hóa, tăng trưởng kinh tế và dịch chuyển quyền lực giữa các quốc gia: Sự cạnh tranh giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc” của Steve Chan đặt ra một câu hỏi nền tảng nhưng thường bị bỏ qua: điều gì thực sự tạo nên sức mạnh bền vững của một quốc gia?
Để trả lời câu hỏi này, tác giả đi sâu phân tích vai trò của văn hóa trong việc định hình con đường phát triển và năng lực cạnh tranh của các quốc gia. Ông chỉ ra rằng di sản Nho giáo, từng bị xem là lực cản của hiện đại hóa, trên thực tế đã trở thành một nguồn lực quan trọng giúp giải thích tốc độ tăng trưởng nhanh của các xã hội Đông Á, đặc biệt là sự trỗi dậy của Trung Quốc trong những thập niên gần đây.
Thay vì chỉ dựa vào các chỉ số quen thuộc như GDP, sức mạnh quân sự hay thương mại, Steve Chan dẫn người đọc đi sâu vào một tầng phân tích ít được chú ý hơn: văn hóa xã hội. Những hệ giá trị, thói quen, cách con người hợp tác, tin tưởng và ra quyết định, theo ông, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực đổi mới, năng suất và khả năng thích ứng của nền kinh tế. Tăng trưởng vì thế không chỉ là kết quả của vốn và công nghệ, mà còn là sản phẩm của một nền văn hóa và thể chế biết khơi dậy và tổ chức hiệu quả năng lực con người.
Từ nền tảng đó, Steve Chan phân tích quá trình dịch chuyển quyền lực giữa các quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ – Trung. Ông cho thấy quyền lực quốc tế không đơn thuần được quyết định bởi quy mô kinh tế hay ưu thế quân sự, mà bởi chất lượng tăng trưởng: mức độ bền vững, khả năng đổi mới, sức hấp dẫn thể chế và niềm tin mà một quốc gia tạo ra đối với thế giới. Những xã hội biết kết hợp kỷ luật, sáng tạo, ổn định thể chế và cởi mở với thay đổi sẽ có lợi thế lâu dài hơn trong cuộc cạnh tranh toàn cầu.
Cuốn sách cũng cảnh báo về nguy cơ “vượt ngưỡng năng lực quốc gia” khi các chính phủ theo đuổi chi tiêu quốc phòng và đối ngoại vượt quá nền tảng kinh tế – xã hội, đồng thời nhấn mạnh đổi mới sáng tạo là động lực then chốt để duy trì vị thế quốc tế bền vững.
Tác phẩm được cấu trúc thành bốn chương:
Chương 1: Nguồn gốc và những ảnh hưởng của văn hóa đến phát triển kinh tế và trật tự chính trị
Chương 2: Cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa vật chất với chủ nghĩa hậu vật chất và tăng trưởng kinh tế Trung Quốc trong bối cảnh lịch sử và so sánh
Chương 3: Tăng trưởng kinh tế, ưu thế giữa các quốc gia và những đánh đổi trong nước
Chương 4: Đổi mới sáng tạo, các ngành công nghiệp mũi nhọn và năng lực cạnh tranh quốc tế
Bằng cách kết nối kinh tế, văn hóa và quyền lực trong một khung phân tích thống nhất, cuốn sách mang đến một góc nhìn tỉnh táo về trật tự thế giới đang hình thành. Không chỉ giúp người đọc hiểu rõ hơn cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc, tác phẩm còn gợi mở một câu hỏi rộng hơn: muốn trở thành một quốc gia mạnh, cần nuôi dưỡng những giá trị và cấu trúc xã hội như thế nào?